در زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام 315 یک اختلاف عدد مهم بین توصیههای رایج بازار و مستندات فنی خودرو وجود دارد. در بسیاری از مطالب فارسی، بازه 50 تا 60 هزار کیلومتر برای تعویض این قطعه پیشنهاد میشود؛ اما دفترچه MVM 315 و مستند تعمیراتی Chery A13/A13A فاصله 40 هزار کیلومتر را برای تعویض تسمه تایم ثبت کردهاند. به همین دلیل، اگر قرار است یک عدد مشخص و مستند برای برنامه سرویس این خودرو انتخاب شود، 40 هزار کیلومتر مبنای قابل اتکاتری است.
البته این عدد را نباید بهعنوان تنها معیار تصمیمگیری در نظر گرفت. ممکن است تسمه هنوز به 40 هزار کیلومتر نرسیده باشد اما به دلیل سایش غیرعادی، آسیب دندانهها، ایراد سفتکن یا مشکل در سایر اجزای مجموعه تایم نیاز به بررسی زودتر داشته باشد. از طرف دیگر، در یک MVM 315 دستدوم که زمان تعویض قبلی مشخص نیست، نمیتوان فقط با نگاهکردن به کیلومتر خودرو یا ظاهر تسمه درباره ادامه استفاده از آن تصمیم گرفت.
نکته مهم دیگر این است که موعد تعویض از زمان نصب تسمه فعلی محاسبه میشود. یعنی اگر تسمه قبلی در کیلومتر 70 هزار تعویض شده باشد، موعد بعدی آن حدود کیلومتر 110 هزار خواهد بود؛ نه اینکه همیشه اعداد 40، 80 یا 120 هزار را بدون توجه به سابقه خودرو مبنا قرار دهیم.
در ادامه، علاوه بر مشخصکردن بهترین زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام ۳۱۵، بررسی میکنیم چرا عدد 40 هزار کیلومتر با توصیههای 50 تا 60 هزار کیلومتری متفاوت است، چه شرایطی تعویض زودتر را ضروری میکند، در خودروهای دستدوم چه چیزی باید بررسی شود و هنگام بازشدن مجموعه تایم، وضعیت کدام قطعات باید کنترل شود.
بهترین زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام ۳۱۵
برای تعیین موعد تعویض، باید کارکرد خود تسمه فعلی را حساب کنید، نه کیلومتر کلی خودرو را. هر بار که تسمه تایم جدید نصب میشود، یک دوره سرویس تازه شروع میشود و 40 هزار کیلومتر بعدی از همان کیلومتر تعویض محاسبه خواهد شد.
برای مثال، اگر تسمه قبلی در کیلومتر 62 هزار تعویض شده باشد، موعد بعدی آن حدود کیلومتر 102 هزار است. اگر تعویض در کیلومتر 95 هزار انجام شده باشد، دوره بعدی در حدود 135 هزار کیلومتر کامل میشود. بنابراین اعداد رُندی مثل 40، 80 یا 120 هزار فقط زمانی درست هستند که تعویضهای قبلی دقیقاً در همان فواصل انجام شده باشند.
همین موضوع باعث میشود ثبت کیلومتر تعویض تسمه تایم اهمیت زیادی داشته باشد. بهتر است بعد از انجام سرویس، کیلومتر خودرو و تاریخ تعویض روی فاکتور یا سوابق نگهداری ثبت شود. در این صورت برای سرویس بعدی نیازی نیست بر اساس حافظه، ظاهر تسمه یا گفتههای قبلی تصمیم بگیرید.
| آخرین تعویض تسمه | موعد تقریبی بعدی |
|---|---|
| 40,000 کیلومتر | 80,000 کیلومتر |
| 58,000 کیلومتر | 98,000 کیلومتر |
| 75,000 کیلومتر | 115,000 کیلومتر |
| 92,000 کیلومتر | 132,000 کیلومتر |
اما این محاسبه زمانی قابل استفاده است که زمان نصب تسمه فعلی مشخص باشد. در یک MVM 315 دستدوم ممکن است کیلومتر خودرو را بدانید، اما ندانید تسمه موجود روی موتور چه زمانی تعویض شده است. برای مثال، خودرویی با کارکرد 110 هزار کیلومتر ممکن است تسمهای داشته باشد که در کیلومتر 80 هزار نصب شده یا تسمهای که مدت بسیار بیشتری کار کرده است؛ کیلومترشمار بهتنهایی این تفاوت را مشخص نمیکند.
در چنین شرایطی، فاکتور تعمیرگاه، سوابق سرویس یا هر مدرکی که کیلومتر آخرین تعویض را نشان دهد ارزش بیشتری از ظاهر تسمه دارد. نوشتههای روی تسمه، تمیز بودن سطح یا نبود ترک واضح نمیتوانند بهتنهایی مشخص کنند چه مقدار از دوره کارکرد آن باقی مانده است.
از طرف دیگر، 40 هزار کیلومتر به معنی ممنوع بودن تعویض زودتر نیست. اگر هنگام بازدید، روی تسمه آسیب دندانهها، سایش غیرعادی یا خرابی دیگری مشاهده شود، یا یکی از اجزای مجموعه تایم باعث عملکرد نامناسب تسمه شده باشد، ادامه استفاده فقط به این دلیل که هنوز به موعد سرویس نرسیده منطقی نیست. در این حالت ابتدا باید علت خرابی مشخص شود و سپس درباره تعویض تسمه تصمیم گرفت.
در مقابل، اگر تسمه به دوره تعویض خود رسیده اما همچنان سالم و تمیز به نظر میرسد، ظاهر مناسب آن دلیل دقیقی برای تعیین یک دوره کارکرد اضافه نیست. بازرسی چشمی میتواند خرابی زودهنگام را آشکار کند، اما نمیتواند عمر باقیمانده تسمه را به کیلومتر پیشبینی کند.
بنابراین برای تعیین بهترین زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام ۳۱۵ سه وضعیت را باید از هم جدا کرد:
- زمان تعویض قبلی مشخص است: کارکرد تسمه را از همان کیلومتر محاسبه کنید.
- زمان تعویض قبلی مشخص نیست: ابتدا سوابق سرویس و وضعیت مجموعه تایم بررسی شود.
- پیش از موعد آسیب یا سایش غیرعادی دیده میشود: منتظر تکمیل دوره 40 هزار کیلومتری نمانید و علت خرابی را بررسی کنید.
این روش از تکیهکردن صرف به کیلومتر کلی خودرو دقیقتر است؛ چون چیزی که برای برنامه سرویس اهمیت دارد، مقدار کارکرد تسمهای است که اکنون روی موتور قرار دارد.
چرا بعضی منابع 50 یا 60 هزار کیلومتر را مینویسند؟
در بعضی مطالب فارسی برای زمان تعویض تسمه تایم MVM 315 فاصله 50 تا 60 هزار کیلومتر پیشنهاد شده است. مشکل اصلی این اعداد این نیست که الزاماً هر تسمهای پیش از آنها خراب خواهد شد؛ مسئله این است که با فاصلهای که در مستندات این خودرو داریم یکسان نیستند.
در Service Manual چری بهصراحت نوشته شده است:
“.Engine timing belt shall be replaced every 40,000 km”
پس وقتی برای یک خودرو هم توصیه عمومی بازار وجود دارد و هم عدد مشخص در برنامه نگهداری آن، 40 هزار کیلومتر مبنای مستندتری برای MVM 315 است.
دوره تعویض مدلهای دیگر MVM نیز نباید به 315 تعمیم داده شود. برای نمونه، زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام 530 و زمان تعویض تسمه تایم ام وی ام ۵۵۰ باید براساس برنامه سرویس و موتور همان خودروها بررسی شوند.
تسمه تایم MVM 315 چه کاری انجام میدهد؟
MVM 315 با خانواده Chery A13/Fulwin 2 ارتباط دارد و نسخه مورد بحث از موتور 1.5 لیتری SQR477F استفاده میکند. وظیفه مجموعه تایم هماهنگ نگهداشتن موقعیت میللنگ و میلسوپاپ است تا حرکت قطعات داخلی موتور با زمانبندی تعیینشده انجام شود.
در نقشه مجموعه تایم موتور، علاوه بر خود تسمه، پولی میلسوپاپ، پولی میللنگ، سفتکن تسمه و واترپمپ نیز دیده میشوند. بنابراین هنگام سرویس تسمه، وضعیت سایر اجزای این مسیر هم اهمیت دارد.
آیا برای تسمه تایم 315 محدودیت زمانی هم وجود دارد؟
در دفترچهای که فاصله 40 هزار کیلومتری را برای MVM 315 تعیین کرده است، محدودیت زمانی مستقلی مانند هر 3 سال یا هر 4 سال برای این تسمه ذکر نشده است. بنابراین درست نیست چنین عددی را بدون منبع به کارخانه نسبت دهیم.
با این حال، اگر خودرو مدت زیادی کمکار بوده، چند سال بدون سابقه سرویس مانده یا اصلاً نمیدانید تسمه فعلی چه زمانی نصب شده است، فقط نگاه کردن به کیلومترشمار برای مشخصکردن عمر تسمه کافی نیست. در چنین حالتی سابقه نصب و وضعیت مجموعه تایم باید بررسی شود.
چه زمانی تسمه تایم را زودتر از 40 هزار کیلومتر عوض کنیم؟
عدد 40 هزار کیلومتر یک موعد سرویس است، نه تضمین اینکه هر تسمه بدون توجه به شرایط تا آن نقطه سالم خواهد ماند.
Service Manual چری برای بازرسی تسمه به مواردی مانند ترکخوردگی لاستیک، شلشدن الیاف، سایش، آسیب دندانهها و سایش غیرعادی اشاره میکند و در صورت مشاهده این موارد تعویض را لازم میداند.
اگر چنین آسیبی خیلی زود ایجاد شده باشد، بهتر است تنها خود تسمه مقصر شناخته نشود. سفتکن، پولیها و مسیر حرکت تسمه نیز باید بررسی شوند تا علت فرسودگی غیرعادی مشخص شود.
تسمه سالم به نظر میرسد؛ باز هم در 40 هزار کیلومتر عوض شود؟
بله؛ اگر تسمه 40 هزار کیلومتر کار کرده باشد، موعد سرویس تعیینشده رسیده است.
بازرسی ظاهری بیشتر برای پیدا کردن مشکلی کاربرد دارد که تسمه را زودتر از موعد نیازمند تعویض کرده است. از روی ظاهر نمیتوان با اطمینان تعیین کرد که یک تسمه مثلاً دقیقاً 10 یا 20 هزار کیلومتر دیگر عمر خواهد کرد.
علائم خرابی تسمه تایم ام وی ام 315 چیست؟
مطمئنترین علائمی که مستند فنی برای خود تسمه مطرح میکند، هنگام بازرسی آن مشخص میشوند:
| وضعیت | معنی |
|---|---|
| ترکخوردگی قابل توجه | تسمه باید تعویض شود |
| آسیب یا شلشدن الیاف | تسمه سالم محسوب نمیشود |
| فرسودگی دندانهها | خطر از دست رفتن درگیری صحیح وجود دارد |
| سایش غیرعادی یک بخش | مسیر تسمه و پولیها نیز بررسی شوند |
| آسیب زودتر از موعد | علت خرابی مجموعه پیدا شود |
تغییر در عملکرد موتور یا ایجاد صدای غیرعادی نیز میتواند نیازمند بررسی باشد، اما این علائم بهتنهایی خرابی تسمه تایم را اثبات نمیکنند؛ چون اجزای دیگری از موتور هم میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
پس بهتر است برای تسمه تایم منتظر یک علامت قطعی از پشت فرمان نمانید و سرویس را براساس برنامه مشخص انجام دهید.
اگر MVM 315 دستدوم خریدهایم، تسمه تایم چه میشود؟
در خودروی دستدوم، سه اطلاعات از همه مهمترند:
تاریخ تعویض، کیلومتر خودرو هنگام تعویض و مدرک یا فاکتور سرویس.
فرض کنید خودرو اکنون 105 هزار کیلومتر کار کرده است. اگر فاکتور نشان دهد تسمه در کیلومتر 90 هزار تعویض شده، تسمه فعلی حدود 15 هزار کیلومتر کارکرد دارد.
اما اگر هیچ سابقهای وجود نداشته باشد، از روی عدد 105 هزار کیلومتر نمیتوان فهمید تسمه فعلی در کیلومتر 80، 90 یا حتی قبلتر نصب شده است.
ظاهر تمیز تسمه نیز سابقه سرویس محسوب نمیشود. به همین دلیل هنگام خرید MVM 315 دستدوم، وضعیت مجموعه تایم باید یکی از موارد مهم بررسی باشد.
همراه تسمه تایم ام وی ام 315 چه قطعاتی باید بررسی شوند؟
نقشه Service Manual مجموعه تایم را شامل خود تسمه، پولی میللنگ، پولی میلسوپاپ، سفتکن و واترپمپ نشان میدهد.
سفتکن تسمه تایم
سفتکن باید بتواند کشش مناسب تسمه را حفظ کند. ایراد در آن میتواند باعث عملکرد نادرست مجموعه شود، بنابراین هنگام بازشدن تایم باید وضعیت آن کنترل شود.
پولیها
سطح و عملکرد پولیها نیز مهم است. وجود لقی، آسیب یا حرکت غیرعادی در اجزای مسیر میتواند روی تسمه جدید اثر بگذارد.
واترپمپ
واترپمپ نیز در مجموعه مرتبط با مسیر تایم این موتور قرار دارد. Continental حتی کیتهای Timing Belt + Water Pump را همراه تسمه، سفتکن، هرزگرد و واترپمپ عرضه میکند؛ موضوعی که نشان میدهد بررسی این اجزا بهصورت یک مجموعه در سرویس حرفهای رایج است.
اما از این موضوع نباید نتیجه گرفت که واترپمپ سالم MVM 315 الزاماً در هر 40 هزار کیلومتر باید تعویض شود. Service Manual میگوید اگر واترپمپ آسیب دیده باشد باید تعویض شود و برای دسترسی به آن نیز تسمه تایم باز میشود.
پس عبارت دقیقتر این است: که واترپمپ باید هنگام سرویس تایم بررسی شود و در صورت خرابی تعویض شود.
نحوه تعویض تسمه تایم ام وی ام 315 چگونه است؟
تعویض تسمه تایم MVM 315 یک سرویس تخصصی موتور است و کیفیت نصب به اندازه کیفیت خود تسمه اهمیت دارد. Gates نیز در راهنمای فنی خود تعویض تسمه تایم را یک کار پیچیده میداند که روش و ابزار آن بین موتورها متفاوت است.
روند کلی که در Service Manual موتور دیده میشود، به این صورت است:
1. دسترسی به مجموعه تایم
ابتدا قطعاتی که جلوی قاب و مجموعه تایم قرار دارند باز میشوند تا تعمیرکار به تسمه، پولیها و سفتکن دسترسی پیدا کند. این مرحله در MVM 315 شامل بازشدن چند قطعه جانبی موتور است و به همین دلیل تعویض تسمه یک سرویس چنددقیقهای نیست.
2. قرار دادن موتور در موقعیت صحیح تایم
قبل از برداشتن تسمه قبلی، موقعیت میللنگ و میلسوپاپ باید براساس علامتهای تایم موتور تنظیم شود.
این قسمت بسیار مهم است؛ چون تسمه جدید باید در همان نسبت صحیح میان میللنگ و میلسوپاپ نصب شود. Service Manual برای این موتور تطابق علامت پولی میلسوپاپ و علامت مربوط به میللنگ را پیش از ادامه کار کنترل میکند.
3. آزاد کردن کشش و خارج کردن تسمه قبلی
پس از مشخصشدن موقعیت صحیح تایم، کشش مجموعه آزاد و تسمه قبلی خارج میشود.
در همین مرحله وضعیت تسمه قدیمی نیز اطلاعات مفیدی میدهد. سایش یکطرفه، خرابی دندانهها یا آسیب غیرعادی میتواند نشان دهد که باید علاوه بر تعویض تسمه، علت فرسایش نیز بررسی شود.
4. بررسی اجزای مسیر تسمه
پیش از نصب تسمه جدید، تعمیرکار باید وضعیت سفتکن، پولیها و واترپمپ را بررسی کند.
این مرحله مهم است چون نصب یک تسمه سالم روی مجموعهای که یکی از اجزای آن ایراد دارد، مشکل اصلی را برطرف نمیکند. تولیدکنندگانی مانند Gates و Continental نیز سرویس مجموعه تسمه را همراه با بررسی یا تعویض اجزای مرتبط مطرح میکنند.
5. نصب تسمه جدید و تنظیم کشش
تسمه جدید روی مسیر صحیح قرار میگیرد و سپس سفتکن تنظیم میشود تا کشش مجموعه مطابق مشخصات موتور باشد.
تسمه نباید با زور روی پولی قرار داده شود و تنظیم کشش نیز باید مطابق دستورالعمل همان موتور انجام شود. Gates تأکید میکند که روش نصب و تنظیم تسمه بین موتورهای مختلف یکسان نیست.
6. کنترل دوباره علامتهای تایم
کار با قرار دادن تسمه روی پولیها تمام نمیشود.
Service Manual پس از نصب، دوباره حرکت مجموعه و موقعیت علامتهای تایم را کنترل میکند. اگر علامتها از موقعیت صحیح خارج شده باشند، تسمه باید دوباره تنظیم شود.
این کنترل نهایی یکی از مهمترین مراحل کار است؛ چون یک تسمه نو که در موقعیت اشتباه نصب شده باشد مزیتی نسبت به تسمه قدیمی ندارد.
7. بستن مجموعه و کنترل نهایی
پس از اطمینان از تنظیم تایم و کشش صحیح، قابها و قطعات بازشده دوباره نصب میشوند و مجموعه از نظر عملکرد غیرعادی بررسی میشود.
به همین دلیل برای مالک خودرو، مهمترین سؤال بعد از تعویض فقط این نیست که چه برندی نصب شد؟؛ باید مطمئن شود تایم موتور و کشش مجموعه نیز طبق دستورالعمل کنترل شدهاند.
بعد از تعویض تسمه تایم چه چیزهایی باید کنترل شوند؟
بعد از اتمام سرویس، تعمیرکار باید از صحیح بودن تایم، قرار گرفتن تسمه در مسیر درست و عملکرد طبیعی مجموعه مطمئن شود.
اگر بعد از تعویض، صدای غیرعادی جدیدی از ناحیه تایم ایجاد شده یا عملکرد موتور نسبت به قبل تغییر محسوسی کرده است، بهتر است خودرو دوباره بررسی شود و موضوع صرفاً به نو بودن تسمه نسبت داده نشود.
اشتباهات مهم هنگام تعویض تسمه تایم 315
یکی از جدیترین اشتباهها نصب تسمه بدون کنترل دقیق علامتهای تایم است. Service Manual به همین دلیل پس از نصب نیز کنترل مجدد علامتها را الزامی میداند.
اشتباه دیگر، تمرکز فقط روی خود تسمه است. اگر تسمه قبلی به دلیل مشکل سفتکن یا یکی از اجزای مسیر بهصورت غیرعادی ساییده شده باشد، نصب قطعه جدید بدون برطرف کردن علت میتواند دوباره همان مشکل را ایجاد کند.
انتخاب تسمه نامتناسب با موتور و استفاده مجدد از تسمه بازشده نیز روش مناسبی نیست. Gates صراحتاً توصیه میکند تسمه تایم استفادهشده دوباره نصب نشود.
تسمه تایم مناسب MVM 315 را چطور انتخاب کنیم؟
برای انتخاب تسمه تایم MVM 315، صرفاً نام خودرو یا شباهت ظاهری تسمه کافی نیست و باید مشخصات قطعه با موتور SQR477F، فرم دندانهها و مجموعه تایم این خودرو تطابق داشته باشد. در چنین قطعهای کیفیت ساخت و اصالت اهمیت زیادی دارد، چون خرابی زودهنگام تسمه فقط هزینه تعویض دوباره ایجاد نمیکند و میتواند کل مجموعه تایم را درگیر کند. به همین دلیل در انتخاب تسمه تایم ام وی ام 315 بهتر است مشخصات فنی قطعه، برند سازنده و وضعیت اجزایی که تسمه با آنها در تماس است همزمان در نظر گرفته شوند.
این موضوع درباره سایر قطعات این خودرو هم صدق میکند؛ در MVM 315 بسیاری از قطعات براساس مدل، موتور و محل نصب انتخاب میشوند و نمیتوان فقط به شباهت ظاهری تکیه کرد. همین دقت در انتخاب قطعه، در سایر لوازم یدکی ام وی ام نیز اهمیت دارد، چون میان مدلهای مختلف این برند تفاوتهای فنی وجود دارد و یک قطعه مشابه لزوماً برای چند خودرو یکسان نیست.
این قاعده در مقیاس بزرگتر برای لوازم یدکی چینی تهران هم مهم است؛ تنوع موتور، گیربکس، نسخههای فیسلیفت و سالهای تولید باعث میشود انتخاب قطعه براساس مدل دقیق خودرو انجام شود، نه صرفاً نام برند یا ظاهر قطعه. در مورد تسمه تایم این حساسیت بیشتر است، چون حتی یک تسمه باکیفیت هم اگر مشخصات درستی نداشته باشد یا با کشش نامناسب روی سفتکن و پولیها نصب شود، نمیتواند عملکرد مطمئنی داشته باشد.
هزینه تعویض تسمه تایم MVM 315 به چه چیزهایی بستگی دارد؟
نمیتوان یک عدد ثابت برای هزینه کل اعلام کرد، چون قیمت تسمه، برند قطعه، وضعیت سفتکن و واترپمپ، قطعات جانبی موردنیاز و اجرت تعمیرگاه روی مبلغ نهایی اثر میگذارند.
به همین دلیل بهتر است پیش از انجام کار مشخص شود که قیمت اعلامشده مربوط به فقط خود تسمه است یا شامل قطعات دیگری از مجموعه تایم و اجرت نیز میشود.
این موضوع هنگام مقایسه دو قیمت اهمیت دارد؛ ممکن است یک تعمیرگاه فقط هزینه تسمه و نصب را اعلام کرده باشد و تعمیرگاه دیگر هزینه کیت یا قطعات جانبی را هم در نظر گرفته باشد.
آیا تعویض تسمه تایم MVM 315 کار مناسبی برای انجام در خانه است؟
این سرویس به تنظیم دقیق موقعیت میللنگ و میلسوپاپ، کنترل کشش و دسترسی به مجموعه تایم نیاز دارد. Gates نیز تعویض تسمه تایم را کاری پیچیده میداند که به ابزار و دستورالعمل مخصوص همان موتور وابسته است.
به همین دلیل توضیح مراحل بالا برای این است که مالک بداند در تعمیرگاه چه کاری باید انجام شود و چه چیزهایی را باید کنترل کند؛ نه اینکه تنظیم تایم موتور بدون ابزار و تجربه لازم انجام شود.
الان تسمه تایم MVM 315 من نیاز به تعویض دارد؟
| شرایط خودرو | نتیجه |
|---|---|
| 40 هزار کیلومتر از نصب تسمه گذشته | بله، موعد تعویض است |
| کمتر از 40 هزار کار کرده ولی خرابی دیده شده | باید بررسی و احتمالاً تعویض شود |
| خودرو دستدوم است و سابقه تسمه نامعلوم است | سابقه و وضعیت مجموعه بررسی شود |
| مالک قبلی فقط گفته تازه عوض شده | کافی نیست |
| تسمه ظاهراً سالم است ولی 40 هزار کار کرده | موعد سرویس همچنان رسیده است |
| تسمه زودتر از موعد ساییده شده | علت خرابی مجموعه نیز بررسی شود |
جمعبندی
زمان تعویض تسمه تایم MVM 315 طبق دفترچه خودرو و Service Manual مرتبط، هر 40 هزار کیلومتر است و این عدد را نباید با پیشنهادهای عمومی 50 یا 60 هزار کیلومتری جایگزین کرد. همچنین ظاهر سالم تسمه دلیل خوبی برای عبور از موعد سرویس نیست و در مقابل، خرابی تسمه یا اجزای مجموعه میتواند تعویض را پیش از 40 هزار کیلومتر ضروری کند.
هنگام تعویض نیز موضوع فقط نصب یک تسمه جدید نیست؛ تنظیم صحیح تایم، کشش مناسب و بررسی سفتکن، پولیها و واترپمپ بخش مهمی از سرویس هستند همچنین اگر خودرو دستدوم است، سابقه تعویض را از روی تاریخ، کیلومتر و فاکتور معتبر بررسی کنید. اگر سابقهای وجود ندارد، تصمیم را فقط براساس ظاهر تمیز تسمه نگیرید.
